BMI - Indeks telesne mase
Mršavost ili debljina mogu se samo okvirno proceniti upotrebom BMI indeksa. BMI index prikazuje odnos težine i visine tela, međutim ne uzima u obzir telesnu građu pojedinca, pa je njegova upotreba ograničena. BMI index ne može prikazati odnos masnog tkiva u odnosu na mišićnu ili koštanu masu – što su osnovni kriterijumi za procenu da li je određena osoba debela ili mršava. Pojedinci s velikom telesnom masom i visokim BMI indeksom ne mogu se automatski kategorisati kao extremi; na primer, kod bodybuildera i krupno građenih ljudi, deo mišićne i koštane mase u odnosu na visinu je veliki, ali to ne znači da su debeli. Na osnovu toga BMI ne može biti merilo za procenu zdravlja, ali se koristi kao dobra statistička mera uhranjenosti.
BMI - Indeks telesne mase
Indeks telesne mase ili BMI index (engl. Body Mass Index) je računska vrednost, koja se koristi za poređenje i analizu uticaja telesne težine na zdravlje, u odnosu na visinu tela. BMI indeks i ovakav način poređenja težine razradio je belgijski naučnik Adolphe Quetelet za potrebe istraživanja «socijalne fizike» sredinom 19. veka – zbog čega se BMI index često naziva i Queteletov indeks. Iznos BMI indeksa se izračunava tako da se težina (m) podeli s kvadratom visine (h):
BMI = m / h²
Tipično se težina (odn. masa) izražava u kilogramima, a visina u metrima – no jedinica [kg/m²] se obično izostavlja.
Statistička upotreba
Ovaj indeks je prvenstveno statističko oružje, namenjeno proučavanju društvenog zdravlja, koje omogućava istraživenje i poređenje medicinskih podataka u kojima su zabeleži visina i težina subjekta – kako bi se procenio rizik po zdravlje u odnosu na uhranjenost stanovništva. Treba naglasiti da se BMI index koristi samo za procenu debljine – iako postoje i puno sofisticiranije i tačnije metode za određivanje indeksa . No, BMI pruža odgovarajuću statističku veličinu za procenu (ne)uhranjenosti stanovništva – iako nije ni najbolji niti najtačniji pokazatelj. Ali kako se visina i težina rutinski beleže u svim kulturama i za vreme različitih medicinskih pregleda, BMI je postao popularno oružje zdravstvenih statističara – koje omogućava jasnu matematičku korelaciju između težine (uhranjenosti) i učestalosti pojavljivanja određenih bolesti, na najširem mogućem uzorku populacije.
BMI u praksi
BMI indeks se koristi za definiciju medicinskog standarda prekomerene težine u mnogim zemljama, još od sredine 80-tih godina, a ovaj način procene se koristi i u statistikama Svetske zdravstvene organizacije (WHO). Krajem 90-tih godina, BMI index je postao popularan među širom publikom, kroz različite programe društvenog zdravlja, koje su uglavnom sponzorirale vlade zapadnih zemalja – kao posticaj širenju svesti o zdravom načinu života, zdravoj ishrani i fitnesu.Klinička upotreba
Upotreba BMI indeksa za određivanje idealne težine može zbuniti. Za dijagnosticiranje prekomerene težine postoje puno bolje metode i tačnije naprave, koje su dostupne zdravstvenim radnicima. Na primer, «skinfold» test, kod kojeg se precizno meri debljina potkožnih naslaga sala će dati preciznije i medicinski korisnije rezultate. A za stvarno precizno određivanje pretilosti, neophodni su i «skinfold» test i merenje bioelektričkog otpora. U slučajevima gdje je prekomerena težina (ili pothranjenost) očigledna, korisnost i upotreba BMI indeksa su ograničeni. Neka istraživanja pokazuju da muškarci s BMI indeksom koji ih označava kao «blago uhranjene» (25-27 za prosečnog muškarca) u stvarnosti žive duže i zdravije od proseka. No greške u BMI procenama, mogu imati i istorijske razloge, s obzirom da je klasifikacija prema BMI indeksu razvena u doba kada su glad i podhranjenost bili puno češći nego uhranjenost.
BMI klasifikacija
Uhranjenost čoveka se može rangirati indeksom od 15 (blizu izgladnjelosti), pa sve do 40 i više (morbidna uhranjenost). Ova statistička kriva se često opisuje prihvatljivijim kategorijama, radi lakšeg razumevanja; na primer: (teška) podhranjenost, idealna težina, preterana težina, blaga gojaznost, teška gojaznost... Tačne vrednosti i kategorizacija variraju, no uobičajeno se procenjuje da BMI indeks manji od 18,5 označava mršavost i može ukazivati na neuhranjenost, poremećaj prehrane, ili druge zdravstvene probleme – dok BMI veći od 25 indicira preteranu težinu, a iznad 30 gojaznost. Ovaj raspon kategorija odgovara odraslim osobama iznad 20-21 godine života. Za mlađe od 20 godina života primenuje se drukčija kategorizacija, s obzirom da djeca imaju drugačije proporcije i drugačije odnose visine i težine nego odrasle osobe. S obzirom de je BMI indeks statistička procena debljine, neka osoba može imati BMI preko 30, ali ne mora biti gojazna. Kod bodybuildera, na primer, BMI index može biti preko 30 zbog velikog procenta mišićne mase. Zdravstveni saveti za takve osobe ne mogu se temeljiti na BMI index proceni. Slično, stariji pacijenti s manjom mišićnom i koštanom masom mogu biti klinički gojazni i s manjim BMI indeks rezultatom. Oba primera ilustriraju tvrdnju da se BMI ne može koristiti kao kliničko dijagnostičko oružje, već samo kao procena stanja za statističke potrebe.
Preporučena BMI kategorizacija
Iako postoje gore objašnjena ograničenja uoptrebe BMI indeksa kao dijagnostičke metode, preporuke granica BMI kategorizacije su sljedeće:
|
BMI
|
Klasifikacija
|
|
<20
|
Pothranjenost
|
|
20 - 25
|
Idealna težina
|
|
25 - 30
|
Pretjerana težina
|
|
>30
|
gojaznost
|
Gore je navedena klasifikacija prema preporukama Svetske zdravstvene organizacije WHO, međutim ove preporuke i kategorizacija se mogu razlikovati od države do države – zavisno od tipske građe tela. Na primer, stanovnici Kine i Japana (Azijati niskog rasta) s BMI većim od 23,5 su već vidljivo preuhranjeni, a s BMI 27,5 očigledno gojazni s obzirom na svoju telesnu građu i proporcije. Kao idealna težina, za stanovnike jugoistačne Azije, smatra se BMI indeks u rasponu 18.5 – 22.9 – međutim, u ovom rasponu BMI, europski bi se tip građe tela mogao kategorisati kao mršav ili podhranjen. Do prije par godina, preporuka Američkog instituta za javno zdravstvo je rangirala idealnu težinu do BMI indeksa 27,5.
Zaključak
BMI indeks je statističko oružje koje ne uzima u obzir individualnu građu tela - stoga je primeren za statističku procenu uhranjenosti stanovništva neke države, međutim neprecizan je za ličnu procenu gojaznosti. BMI index možete koristiti za lične potrebe jedino kao procenu vaše telesne građe u odnosu na svetski prosek.